*histori/o PV

*historio

1.
HIS Tuto aŭ parto de la okazaĵoj, kiujn travivis la homaro tra la tempo: antikva historio; la historio de la filozofio [1]; la historio de la civilizado estas tre interesa DL ; mirinda estas la historio de lia familio: la avo mortis je ia nekomprenebla malsano, havante la aĝon de dudek naŭ jaroj, la avino mortigis sin mem en atako de malprudento […] DL ; mi ja konas la historion de ĉi tiu lando [2]; la historio de la Centjara milito; la historio de mia vivo; la historio de la lingvoj DL ; la historio de la grafologio FK ; la ironio de la historio [3]; ili absolute ne volas kredi kaj pensas, ke ĉion tion ĉi elpensis la historioskribantoj pro mokado je la foririntaj generacioj EE . VD:antikveco, epoko1, epoko2
Rim.: Historion oni rigardas jen amplekse, enkalkulante prahistorion, jen pli speciale, kalkulante nur tiujn epokojn, el kiuj restas skribitaj atestaĵoj.
2.
HISSCI Scienca prezento pri historio1: la universitato posedis […] fakultaton de matematiko, de historio, de literaturo [4]; multaj jam entreprenis aranĝi historion pri la faktoj, kiuj estas konstatitaj inter ni [5]; arthistorio [6]; historia verko.
3.
Rakonta prezento de memorindaj okazaĵoj realaj aŭ fikciaj: li rakontis al mi historion tute nekredeblan [7]; jen estas la historio de Noa: Noa estis homo virta kaj senmakula […] [8]; la tuta […] historio de Salomono, kaj ĉio, kion li faris [9]; vi devas […] rakontadi al mi historiojn, ĉar mi tion tre amas [10]; aŭskultu la historion de mia malfeliĉo [11]; la punkto de turniĝo de la historio [12]. VD:kroniko
4.
(malofte) Tuto de la sinsekvaj statoj de iu ŝanĝiĝanta afero: la historio de la vorto „vipuro“ mi nun jam bone ne memoras [13]; historio de redaktoj; la historio de eldonoj. VD:evoluo, procezo1, protokolo1.
afrikanse:
 geskiedenis
albane:
 historia
amhare:
 ታሪክ
angle:
 history 3. story
arabe:
 التاريخ
armene:
 պատմություն
azerbajĝane:
 tarix
beloruse:
 гісторыя
bengale:
 ইতিহাস
birme:
 သမိုင်း
bosne:
 istorija
bretone:
 istor
ĉeĥe:
 dějepis, dějiny, historie
dane:
 historie
estone:
 ajalugu
eŭske:
 historia
filipine:
 kasaysayan
france:
 histoire
galege:
 historia
germane:
 Geschichte 2. Geschichtswissenschaft 3. Erzählung 4. Entwicklungsgeschichte
guĝarate:
 ઇતિહાસ
haitie:
 istwa
hebree:
 היסטוריה 3. סיפור
hinde:
 इतिहास
hispane:
 historia
hungare:
1. történet 2. történettudomány 3. történet 4. történelem
ide:
 historio 3. rakonto
igbe:
 akụkọ ihe mere eme
indonezie:
 histori, sejarah
irlande:
 stair
islande:
 saga
itale:
 storia
japane:
1. 歴史 [れきし] 2. 歴史学 [れきしがく]
jave:
 sajarah
jide:
 געשיכטע
jorube:
 itan
kanare:
 ಇತಿಹಾಸ
kartvele:
 ისტორია
kazaĥe:
 тарихы
kimre:
 hanes
kirgize:
 тарых
kmere:
 ប្រវត្តិសាស្រ្ត
koree:
 역사
korsike:
 storia
kose:
 imbali
kroate:
 povijest
kurde:
 dîrok
latine:
 rerum
latve:
 vēsture
laŭe:
 ປະຫວັດສາດ
litove:
 istorija
makedone:
 историја
malagase:
 tantara
malaje:
 sejarah
malajalame:
 ചരിത്രം
malte:
 istorja
maorie:
 hītori
marate:
 इतिहास
monge:
 keeb kwm
mongole:
 түүх
nederlande:
1. geschiedenis, historie 2. geschiedkunde
nepale:
 इतिहास
njanĝe:
 m’mbiri
okcidentfrise:
 skiednis
panĝabe:
 ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ
paŝtue:
 تاريخ
pole:
1. historia, dzieje 2. historia 3. historia, dzieje, saga 4. historia, dzieje
portugale:
 história
ruande:
 amateka
ruse:
 история
samoe:
 talafaasolopito
sinde:
 تاريخ
sinhale:
 ඉතිහාසය
skotgaele:
 eachdraidh
slovake:
 dejepis, historka, história, udalosť
slovene:
 zgodovina
somale:
 taariikhda
ŝone:
 nhoroondo
sote:
 histori
sunde:
 sajarah
svahile:
 historia
svede:
 historia
taĝike:
 таърих
taje:
 ประวัติศาสตร์
tamile:
 வரலாற்றில்
tatare:
 тарих
telugue:
 చరిత్ర
ukraine:
 історія
urdue:
 تاریخ
uzbeke:
 tarix
vjetname:
 lịch sử
zulue:
 umlando

historia

1.
De la historio, registrita de historiistoj, pri kiu oni havas skribitajn dokumentojn, efektiva: historiaj tempoj; historia fakto [14]; (figure) momento historia (epokfara); historiaj kondiĉoj EE ; mi legas […] historiaĵon [15].
2.
Rilatanta la historian, la historian sciencon: malnova historia libro [16]; la muroj estis kovritaj per […] historiaj skizoj kaj pejzaĝoj FK .
angle:
 historical
beloruse:
 гістарычны
bretone:
 istorel
ĉeĥe:
 dějinný, historický
france:
 historique
germane:
 historisch, geschichtlich
hebree:
 היסטורי
hispane:
 histórico
hungare:
 történelmi
ide:
 historiala
indonezie:
 historis, sejarawi
itale:
 storico (agg.)
japane:
1. 歴史上の [れきしじょうの], 歴史的な [れきしてきな] 2. 歴史の [れきしの], 歴史に関する [れきしにかんする], 歴史学の [れきしがくの]
nederlande:
 geschiedkundig, historisch
pole:
1. historyczny, dziejowy 2. historyczny
portugale:
 histórico
ruse:
  исторический
slovake:
 historický
svede:
 historisk
ukraine:
 історичний

historiisto

HIS Scienculo, fakulo pri historio: la historiistoj certe trograndigas EE ; laŭ la historiistoj, en la batalo de Kosovo (1389) partoprenis, kontraŭ la turka armeo, la armeoj de la alianciĝintaj balkanaj regnestroj [17]; la historiistino Hélène Carrère d'Encausse estis elektita al la plej alta posteno en la Franca Akademio [18].
angle:
 historian
beloruse:
 гісторык
bretone:
 istorour
ĉeĥe:
 dějepisec, historik
france:
 historien
germane:
 Geschichtswissenschaflter, Historiker
hebree:
 היסטוריון
hispane:
 historiador
hungare:
 történész
ide:
 historiisto
indonezie:
 historikus, sejarawan
itale:
 storico (sost.)
japane:
 歴史家 [れきしか], 歴史学者 [れきしがくしゃ]
nederlande:
 historicus, geschiedkundige
pole:
 historyk
slovake:
 dejepisec, historik
ukraine:
 історик

malsanhistorio

MED Kolekto de informoj pri la pasintaj malsanoj de paciento, helpo al diagnozo: oni devas tre atente ekzameni la malsanhistorion kaj la unuopajn simptomojn [19]; en liaj manoj aperis iuj paperoj kaj libroj, — ĉu ĝi estas via malsanhistorio [20]?
angle:
 medical record, health record
beloruse:
 гісторыя хваробы
france:
 anamnèse (médecine)
germane:
 Krankengeschichte, Krankenakte, Anamnese
hispane:
 historial médico, anamnesis (medicina)
indonezie:
 anamnesis, riwayat kesehatan
itale:
 anamnesi
japane:
 病歴 [びょうれき]
nederlande:
 medische geschiedenis, medisch dossier
pole:
 historia choroby, karta choroby

naturhistorio

(arkaismo)
SCI Historia grupiga nomo de sciencaj fakoj studantaj la naturon, aparte vivaĵojn, sed ankaŭ mineralojn, astrojn k.a.: apenaŭaj variaĵoj […] estas malofte konsiderataj registrindaj en verkoj de naturhistorio [21]; naturhistoria muzeo [22]. SUB:biologio
angle:
 natural history natur~a muzeo: natural history museum, museum of natural history.
france:
 histoire naturelle natur~a muzeo: musée d’histoire naturelle.
germane:
 Naturgeschichte natur~a muzeo: naturhistorisches Museum, Naturkundemuseum.
hispane:
 historia natural natur~a muzeo: museo de historia natural, museo de ciencias naturales.
indonezie:
 sejarah alam
japane:
 博物学 [はくぶつがく] natur~a muzeo: 自然史博物館 [しぜんしはくぶつかん].
nederlande:
 natuurlijke historie natur~a muzeo: natuurhistorisch museum.
portugale:
 história natural natur~a muzeo: museu de história natural.
svede:
natur~a muzeo: naturhistoriskt museum.
ukraine:
 історія природи, природознавчі науки, природознавство

prahistorio, antaŭhistorio

1.
HISPRA Parto de la historio, kiu ne postlasis skribitajn dokumentojn: grup-spiriteco, en kulto, estas la rezulto de miljaroj da prahistorio, kiam homoj loĝis en tribaj komunumoj [23]; antropologoj taksas je 10 % la nombron de murdoj en la prahistorio [24].
2.
SCIHISPRA Scienco, kiu studas partojn de historio sen skribitaj atestoj, precipe helpe de arkeologio.
23. Monato, W. H. Simcock: Kio estas spiriteco?, 2007
24. Monato, Ivo Durwael: Neniam tiel pacemaj, 2012
angle:
 prehistory
beloruse:
  прагісторыя
bretone:
 ragistor
ĉeĥe:
 prahistorie, prapůvod, pravěk, předhistorie
france:
 préhistoire
germane:
 Vorgeschichte, Urgeschichte
hebree:
 פרהיסטוריה
hispane:
 prehistoria
hungare:
 őstörténet
ide:
 prehistorio
indonezie:
 prasejarah
itale:
 preistoria
japane:
1. 先史時代 [せんしじだい] 2. 先史学 [せんしがく]
nederlande:
 prehistorie
pole:
1. prahistoria, pradzieje 2. prahistoria
portugale:
 pré-história
slovake:
 pravek, predhistória
ukraine:
 передісторія

vivhistorio

Historio de ies vivo kaj travivaĵoj; biografio: ni mallonge sciigis unu al la alia niajn vivhistoriojn post nia disiĝo [25]; rekonstruo de ies vivhistorio [26]; lia leginda vivhistorio, origine franclingve skribita laŭ instigo de liaj du filinoj, nun aperis en kompetenta Esperanto-traduko [27].
25. I. G. Ŝirjaev: Sen titolo, [1898?]
26. Monato, Nikolao Gudskov: 50-jara stabileco en verkado - ĉu klasika?, 2004
27. Monato, Andreas Künzli: Atentinda memuaro, 2013
angle:
 biography, life history
beloruse:
 гісторыя жыцьця, жыцьцяпіс, біяграфія
france:
 biographie
germane:
 Lebenslauf, Lebensgeschichte, Biographie
hispane:
 biografía
indonezie:
 biografi, riwayat hidup
itale:
 biografia
nederlande:
 biografie, levensgeschiedenis, levensverhaal
pole:
 dzieje, biografia

vorthistorio

1.
Scienco pri la deveno de vortoj; etimologio1: por la vorthistorio de Esperanto, ankoraŭ science ellaborota mi ne kredas je la gravo de hispana aŭ itala referencejoj [28];
2.
LIN Laŭtempa evoluo de vorto en ĝia formo kaj senco; etimologio2: paralelaj vorthistorioj en hindeŭropaj kaj semidaj lingvoj [29].
28. J. Regulo Pérez: Ĉu vere troviĝas Hispanismoj en Esperanto?, Boletín, 1950-05
29. F. A. Pennacchietti: paralelaj vorthistorioj en hindeŭropaj kaj semidaj lingvoj, en: Mediteranea Esperanta Semajno, 2015
angle:
 etymology
beloruse:
 этымалёгія
bulgare:
 етимология
ĉeĥe:
 etymologie
france:
 étymologie
germane:
 Etymologie 2. Wortherkunft
hispane:
 etimología
hungare:
2. etimológia
katalune:
 etimologia
nederlande:
 etimologie
pole:
2. pochodzenie
portugale:
 etimologia
ruse:
 этимология
slovake:
 etymológia
svede:
 etymologi, ords härledning
ukraine:
 етимологія

administraj notoj