*lud/i PV

*ludi

1.  
(x)
SPO Sin amuzi, sin distri, agante, ne por ia utilo, sed por nura plezuro de agado: ludi per pupo, pilko, kartoj, vortoj, siaj okuloj; ludi keglojn Hamlet ; sur la strato ludis amaso da infanoj [1]; ili ludas pilkon [2]; urbaj infanoj, kiuj ĝis nun ludis je skribistoj kaj pastroj, imitante la plenaĝulojn, komencis ludi je soldatoj [3]; li vidis plej ĉarmajn malgrandajn elfojn, kiuj gaje ludis unuj kun la aliaj [4]; la infanoj ludis „Ni ricevas gastojn“ [5]; angiloj […] ludis malsupre en la akvo [6]; (figure) ŝi sidis kaj lasis la venton ludi kun ŝiaj longaj haroj [7]; (figure) la radioj ludis tie supre kiel flugetanta malpeza teksaĵo [8]; (figure) ĉirkaŭ la buŝo […] ludis svarmo da ridetoj Marta ; ludi kun iu ludon de pugnoj PrV .
2.  
Prezenti spektaĵon, vivan artaĵon.
a)  
MUZ (x)
Muziki per instrumento por sin distri aŭ distri aliajn: la muzikisto ludis [9]; li komencas ludi sian improvizitan kompozicion EE ; [li] povoscias ludi harpon [10]; [ili] ludis sur buŝharmoniko [11]; la orgeno ludis, kaj la homoj tiel bele tie kantis [12]; la bela muziko ludis ĉiam plue [13]; Petro […] penis ludi sur la gitaro […] valson [14]; gloru la Eternulon […], per dekkorda psaltero ludu al Li [15].
b)  
TEA (tr)
Distri la aliajn, prezentante teatraĵon, aktori, roli: ludi teatron, rolon; oni ĝuste en tiu momento ludis komedion [16]; „vi do ludu ion novan,“ ŝi diris al siaj aktorinoj [17]; (figure) [li] ludis la ĉefan rolon [18]; (figure) religio devas esti nur afero de sincera kredo, sed ne ludi la rolon de hereda genta disigilo [19].
3.  
(tr)
Ŝajnigi, hipokriti: ludi piulon; la vic-reĝo […] ludis la rolon de diboĉanta junulo [20].
4.
(tr)
Vetludi, riski la ŝancojn pri gajno aŭ perdo: ludi en la internacia borso [21]; li ludis kun ili kaj perdis iom da mono [22]; vetludi por 8 [23]; blindulo kartojn ludi ne devas (ne devas ludi je mono, sed povas almozojn peti) PrV .
1. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Cikonioj
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Ĝardeno de la paradizo
3. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro V
4. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
5. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Sovaĝaj cignoj
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Ĝardeno de la paradizo
7. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, La virineto de maro
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Sovaĝaj cignoj
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Reĝoj 3:15
10. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Samuel 16:16
11. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
12. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Malgranda Niko kaj granda Niko
13. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Floroj de la malgranda Ida
14. I. S. Turgenjev, trad. Kazimierz Bein: Patroj kaj filoj, ĉapitro 22a, p. 143a
15. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 33:2
16. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Paŝtistino kaj kamentubisto
17. Cao Xueqin, trad. Xie Yuming: Ruĝdoma sonĝo, ĉapitro 54a, volumo 2a, p. 211a
18. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Nokta ĉapo de fraŭlo
19. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo
20. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro VI
21. Monato, Bardhyl Selimi: Profitas eksterlandanoj, 2008
22. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, Fabelo pri iu, kiu migris por ekkoni timon
23. Monato, Wim Jansen: Reago De Ĝermano: La germana kaj Esperanto
angle:
play
beloruse:
гуляць
bretone:
c'hoari (v.) 2.a seniñ
bulgare:
1. играя 4. играя 2.a свири
ĉeĥe:
hrát (si), hrát si
france:
jouer
germane:
spielen 3. vorspielen, vormachen 2.b aufführen
hispane:
jugar 1. jugar 3. escenificar 4. jugar, apostar 2.a tocar (un instrumento) 2.b actuar
hungare:
játszik
indonezie:
1. bermain 2. memainkan 3. mempermainkan
nederlande:
spelen 1. zich vermaken 3. zich voordoen als 4. speculeren 2.a bespelen 2.b opvoeren
pole:
1. bawić się, grać 3. grać 4. grać, obstawiać (np. zakłady), spekulować (np. na giełdzie) 2.a grać (na instrumencie muzycznym) 2.b grać (rolę), odgrywać (rolę)
portugale:
1. brincar 4. apostar, especular 2.a tocar (instrumento musical) 2.b atuar
ruse:
играть
slovake:
hrať, hrať si 1. hrať sa
tokipone:
2.a kalama

ludo  

1.  
Ago ludi; aparta speco de tiu ago: tri aŭ kvar ludkartaroj […] aranĝita por ludo [24]; la ludo de la fluto Fab3 ; ĝui la ludon [25]; oran globon [ŝi] ĵetis supren kaj kaptis, tio estis ŝia plej amata ludo [26]; kolektiĝis grandaj amasoj antaŭ la lokoj de ludoj, kie faris spektaklojn la dresistoj de bestoj [27]; pasis neniu tago sen ludoj, festenoj, triumfaj procesioj [28]; [ili] estis miaj kamaradoj de ludo [29]; li taŭgas nek por studo, nek por ludo PrV ; en ŝerco kaj ludo ofte sidas aludo PrV ; pro vorta ludo li eĉ patron ne domaĝas PrV ; ludo de kato kaj muso [30]; pano kaj ludoj [31]; someraj olimpiaj ludoj [32]; duono de la gastaro sidis jam ĉe la ludotabloj [33]; la valoro de la akcioj de dek firmaoj altiĝis je 700 % en borsaj ludoj [34]. ĉu la tutaĵo estis kaj estas nur ludo de la hazardo [35]?
2.  
Maniero laŭ kiu oni ludas: bela ludo de la orgeno, de la orkestro; malbona ludo de aktoro; la glacia ludo de la prudento [36]; ĝi estis malfacila kaj tamen aspektis kiel infana ludo (facila), kvazaŭ la arĉo nur simple kuradis tien kaj reen super la kordoj [37]. VD:rolo
3.
Tuto da ŝancoj aŭ atutoj, pri kiuj oni disponas: mieno fiera al ludo mizera PrV .
angle:
game
beloruse:
гульня
bretone:
c'hoari (ak.)
ĉeĥe:
hra
france:
jeu mieno fiera al ~o mizera: faire contre mauvaise fortune bon cœur
germane:
Spiel 1. Aufführung infana ~o: Kinderspiel 2. Spielweise mieno fiera al ~o mizera: Gute Miene zu bösem Spiel 3. Blatt (Spiel)
hispane:
juego
hungare:
játék mieno fiera al ~o mizera: jó képet vág a rossz játékhoz
indonezie:
permainan
nederlande:
spel
pole:
gra
ruse:
игра
slovake:
hra

ludema

Ema al ludoj kaj amuzoj: li forigis la oficirojn drinkemajn kaj ludemajn [38]; Ivar Arosenius […] estis ludema, ŝajne facilhumora tipo de artisto [39]; ludema itala socio [40]; (figure) ludema buklo de ŝia kaŝtankolora hararo falis sur ŝian glatan frunton [41].
38. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro V
39. F. Szilágyi: Antaŭ la hejma altaro, Norda Prismo, 1956:6, p. 246a-249a
40. Monato, Roberto Pigro: Ludema Italio, 2012
41. Monato, de Julian Modest
ĉeĥe:
hravý
france:
joueur (adj.)
germane:
verspielt, spielwütig
hispane:
juguetón
pole:
zabawowy, rozrywkowy
slovake:
hravý

ludilo  

SPO Objekto, per kiu oni (aparte infanoj) ludas: en la postporda ĉambro kuŝis […] ĉiuj ŝiaj ludiloj [42]; turbo kaj pilko kuŝis inter aliaj ludiloj [43]; Elizo […] ludis kun verda folio, ĉar aliajn ludilojn ŝi ne havis [44]; (figure) al la virino ili diras: estu ludilo, servu kiel amuzilo al la viroj Marta ! (figure) eble li rigardis min ludilo por momenta distro [45]. ludiloj
angle:
toy
beloruse:
цацка
bretone:
c'hoariell
ĉeĥe:
hračka
france:
jouet
germane:
Spielzeug
hispane:
juguete
hungare:
játékszer
indonezie:
mainan
nederlande:
stuk speelgoed
pole:
zabawka
portugale:
brinquedo
ruse:
игрушка
slovake:
hračka

antaŭludi  

(tr)
(malofte)
Ludi antaŭ publiko: la tridek-kvaran fojon estis antaŭludita al ili la sama peco, sed ili ĉiam ankoraŭ ne konis ĝin perfekte [46]. SIN:enscenigi
bretone:
c'hoari (dirak arvesterien)
france:
jouer (devant un public)
germane:
vorspielen, aufführen, inszenieren
hispane:
jugar (ante un público)
hungare:
eljátszik (közönség előtt)
pole:
odgrywać

antaŭludo  

(malofte)
Io, kio antaŭas ludon: (figure) la voĉoj de dioj, nevideblaj manoj, homo martirata per bolanta peĉo, tio estis nur antaŭludoj! [47]; antaŭlude, oni ĵetas rapidan rigardon al la situo kaj historio de Roterdamo [48]. VD:preludo
bretone:
rakc'hoari
france:
prélude, entrée en matière, hors d'œuvre (entrée en matière)
germane:
Vorspiel
hispane:
preparativos, entrada en materia
hungare:
előjáték
pole:
wstęp, gra wstępna (erot.)

baskulludo

1.  
SPO Infana ludo per baskulo.
2.
POL Politika manovro, kiu konsistas en la alterna favorado de jen unu, jen alia el la du inter si malamikaj partioj, landoj ktp.
angle:
1. seesaw, teeter-totter 2. waffling
ĉeĥe:
dětská dvouramenná houpačka
france:
jeu de bascule
germane:
1. Wippe 2. Wechselspiel, Hin und Her
hispane:
1. balancín, columpio 2. alternancia política prepactada
hungare:
1. libikóka 2. hintapolitika
slovake:
1.detská hra s hojdačkou, 2.politický manéver alternáciou priazne

flugludilo  

SPO Kajto, ludaviadilo ks: li faradis flugludilojn el spesmilaj banknotoj, kaj en la lagon li ĵetadis orajn monerojn anstataŭ ŝtonetoj [49].
angle:
kite
bretone:
sarpant-nij
ĉeĥe:
drak, létající hračka
france:
cerf-volant (jouet, instrument)
germane:
Drachen (Spielzeug)
hispane:
cometa
hungare:
sárkány (játék)
indonezie:
layang-layang, layangan
pole:
latawiec
ruse:
воздушный змей
slovake:
šarkan (papierový), drak, lietajúca hračka

glitŝtonludo

SPO Surglacia sporto en kiu ludantoj glitigas pezajn ŝtonojn kiom eble proksimen al celloko: mi televidile rigardis olimpikan glitŝtonludon [50].
50. J. Jonikima: Gravede, Du nudaj amikinoj, 2010-02-27
angle:
curling
france:
curling
germane:
Curling
hispane:
curlin (como la petanca sobre hielo)
pole:
curling

hazardludo, hazarda ludo  

SPO Ludo, en kiu gajno aŭ malgajno dependas de neantaŭvideblaj, hazardaj okazaĵoj: enspezo el hazardludo konsistigas 30-50 % de la financa enspezo de Makao [51]; litovoj per hazardludoj perdis ĉirkaŭ 38 milionojn da eŭroj [52]. VD:vetludo
51. Zhang Meizhi: Vizito al Makao (4), El Popola Ĉinio, 1999-11
52. Monato, last: Veto-peto, 2006
ĉeĥe:
hazardní hra
france:
jeu de hasard
germane:
Glücksspiel
hispane:
juego de azar
indonezie:
judi
pole:
gra hazardowa
slovake:
hazardná hra

ĵetludo  

SPO Ludo aŭ sporto, en kiu oni provas lerte, precize ĵeti objektojn: li ofte distris sin per ĵetringoj, sagetoj, bastoncela pafado, globludo, kegloj kaj aliaj trankvilaj ĵetludoj [53].
53. J. R. R. Tolkien, trad. C. Gledhill: La Hobito, 2005
france:
jeu de lancer
germane:
Wurfspiel

kartludi  

Ludi per ludkartoj: ĉio alia en la bieno pro drinkado kaj kartludado forte malkreskis Fab3 ; la diablo, vidinte la unuan fojon la Biblion, volis krei karikaturaĵon, kiu estus simila al ĝi, kaj tiam li elpensis la kartludadon Fab3 ; je la fino de la leciono ĉiuj elkuras por kartludi [54]; Anna Sergeevna majstre kartludis [55]; ŝatantoj de kartludoj tutmonde ne mankas [56].
54. Monato, Roberto Pigro: Ĉiam pli malalten, 2011
55. I. S. Turgenjev, trad. Kazimierz Bein: Patroj kaj filoj, ĉapitro 16a, p. 89a
56. Monato, Roberto Pigro: Trufludo, 2014
bretone:
c'hoari kartoù, c'hoari ar c'hartoù
ĉeĥe:
hrát karty
france:
jouer aux cartes
germane:
Karten spielen
hispane:
jugar a las cartas
hungare:
kártyázik
indonezie:
bermain kartu
pole:
grać w karty
ruse:
играть в карты
slovake:
hrať karty

paciencludo, paciencoludo

1.  
(figure) Tre detaleca tasko postulanta multan paciencon: trovi elementojn estas paciencludo [57].
2.  
SPO Kartludo por unu ludanto, kies celo estas aranĝi kartojn laŭ difinitaj reguloj: klondiko estas paciencludo [58]; paciencludo bonsolviĝis, bone rezultis [59]; paciencludo fiaskis [60]. SIN:ermitludo
57. Trovi elementojn estas paciencludo - Scivolemo
58. Klondiko
59. Н.Ф.Дановский: Вводное слово в искусство перевода, Глава 1. Лексическое Соответствие
60. Н.Ф.Дановский: Вводное слово в искусство перевода, Глава 1. Лексическое Соответствие
angle:
2. solitaire
bulgare:
2. пасианс
ĉeĥe:
2. pasiáns
dane:
2. kabale
finne:
2. pasianssi
france:
2. pacience
germane:
1. Geduldsspiel 2. Patience
hispane:
2. solitario
itale:
2. solitario
pole:
2. pasjans
portugale:
2. paciência
ruse:
2. пасьянс
svede:
2. patiens

provludi

TEAMUZ Ludi teatraĵon aŭ muzikpecon sen publiko, por spertiĝi kaj plibonigi la ludadon: [ni] estis vokitaj hieraŭ posttagmeze, post la provludo, en la oficejon de la direktoro, sinjoro Hadda [61]; tamburritmaj provludoj okazas la 6an kaj 5an dimanĉojn [62]; li […] kune kun mi iris al la pupteatra trupo por rigardi ilian lernadon kaj provludon [63].
bretone:
pleustriñ (c'hoariva, sonerezh) prov~o: pleustradenn (c'hoariva, sonerezh)
ĉeĥe:
zkoušet (hru)
france:
répéter (une représentation) prov~o: répétition (d'une représentation)
germane:
proben
hispane:
jugar de prueba, ensayar
hungare:
próbál (előadást)
pole:
grać próbę
ruse:
репетировать
slovake:
skúšať (hru)

rolludo  

SPO Ludo en kiu ludantoj kunkreas rakonton, surprenante respektivajn rolojn en ĝi: [la] kursanaro deziras enscenigi rolludojn bazitajn, pli-malpli, sur la dramoj en la libro [64]; Cantr II estas interreta rolludo, kiu havas celon simuli socion [65].
64. Monato, Donald Broadribb: Sukcesoplena, ŝercoplena kaj tre malkutima, 2007
65. -: Ludoj, Aktuale.info, [vidita en 2012]
angle:
RPG, role-playing game
france:
jeu de rôle
germane:
Rollenspiel
hispane:
juego de rol
pole:
gra fabularna

seksludi

(ntr)
Sekse ludi, erotike inciteti: ŝi […] perceptis en si inklinon longe seksludi kun ĉi tiu junulo [66]; urogaloj maloftiĝis pro tio, ke ĉiam pli rare ili trovas taŭgajn lokojn por siaj printempaj seksludoj [67].
66. C. Piron: Ĉu ŝi mortu tra-fike?, 1982
67. Monato, Saliko: Ĉasado, 2013
france:
batifoler (sexuellement), lutiner
hispane:
juguetear (sexualmente)

seksludilo

Objekto uzata en seksumado: nur 14 elcentoj de la francoj, kiuj seksumas, uzas seksludilojn [68].
68. G. Armide: Pariza Ventro, 3, 2012-04-25
angle:
sex toy
france:
jouet sexuel, sex-toy
germane:
Sexspielzeug
hispane:
juguete sexual, juguete erótico
pole:
zabawka erotyczna, seks-zabawka

strategiludo, strategia ludo  

SPO Ludo kiu postulas de ĉiu ludanto planadon kaj enkalkulon de la decidoj de aliaj ludantoj: en la strategiludo „Command and Conquer Generals“, Usono kaj Ĉinio, fariĝinte amikaj nacioj, batalas kune [69].
69. T. Fortin, trad. V. Lutermano: La milito alirebla por ĉiuj, le Monde diplomatique, 2007-07
ĉeĥe:
stolní hra imitující válečnou bitvu
france:
jeu de stratégie
germane:
Strategiespiel
hispane:
juego de estrategia
indonezie:
permainan strategi
pole:
gra strategiczna
slovake:
strategická hra

tabloludo, surtabla ludo  

SPO Ludo taŭga por ludi sur tablo aŭ simila surfaco, ekzemple per ludtabulo, kartoj, ĵetkuboj, k.s.: se nek la naĝejo nek la oficialaj programeroj plaĉis al oni, eblis ĉiam lerni ludi novan tabloludon [70]; [en la gufujo] haveblas teo kaj oni ofte ludas tabloludojn [71]; la nunaj surtablaj ludoj proponas multajn temojn por la tuta familio: regi la fervojan entreprenon, estri piratan boaton, intrigi en la XVIa Hispanio [72].
Rim.: Tabloludoj inkludas plurajn similajn grupojn de ludoj. Ekzemple tabulludojn, kartludojn, ĵetkubajn ludojn, surtablajn rolludojn, k.s.
70. Antonia Montaro: June kaj kune en Badajoz, Kontakto
71. IJK2020-teamo: IJK – Kio, kia kaj kiel?
72. -: Jeux, 2005
angle:
tabletop game
ĉeĥe:
stolní hra
france:
jeu de société
germane:
Gesellschaftsspiel
hispane:
juego de mesa
nederlande:
gezelschapsspel
slovake:
stolná hra

tabulludo  

SPO Ludo en kiu oni uzas ordinare pecojn (ŝtonetojn, diskojn, figuretojn, bastonetojn...), kiujn oni movas sur tabulo aŭ desegnita spaco: se vin interesas la klasika azia strategia tabulludo goo, mi rekomendas ludi interrete ĉe KGS [73]; tabulludoj kun nomoj kiel „Batalo por Karelio“ kaj „Lukto por nutrovaroj“ [74]. SUP:tabloludo
73. R. Williams: Goo, [vidita en 2012]
74. Monato, Saliko: Ludilmuzeo de Helsinko, 2011
angle:
board game
france:
jeu de société (sur échiquier ou analogue)
germane:
Brettspiel
nederlande:
bordspel
pole:
gra planszowa, planszówka

vetludo, monludo  

SPO Ludo pri kies rezulto oni vetas, precipe vetas monon: vetludo je danĝere altaj sumoj [75]; paĉinko oficiale ne estas vetludo [76]; estas notitaj la rezultoj de preskaŭ ĉiuj piedpilkaj vetludoj [77]. VD:hazardludo
75. Monato, Saliko: En fremda lando, 2006
76. Monato, Isikawa Takasi: Kanibalismo - kaj kazinoj, 2014
77. S. Engholm: Vivo vokas, 1946
france:
jeu d'argent, pari (jeu)
germane:
Glücksspiel
hispane:
juego de apuestas
indonezie:
judi
pole:
gra hazardowa

videludo, videoludo  

KINSPO Interaga ludo, en kiu la okazaĵojn prezentas surekranaj videaj bildoj: regilo de videoludo […] por 10-minuta preskaŭ senspira batalo [78]; la videludindustrio ne kuraĝis defii la malpermeson de videludoj, kiuj enhavas seksumaĵojn [79].
78. Monato, Jozefo Lejĉ: Reala premio en nereala matĉo, 2013
79. M. Rauhamaa: Kompleta klarigo..., soc.culture.esperanto, 2002-01-04
france:
jeu vidéo
germane:
Videospiel
hispane:
videojuego
indonezie:
permainan video
pole:
gra video

vortludo

1.  
SPO Ludo en kiu ludantoj devas diveni, kombini, elfari vortojn el literoj aŭ responde al demandoj, ekzemple skrablo, krucvortenigmo...: Vorto-Mozaiko […] kiu estis kreita de Nisikawa Sirosi kaj Serizawa Kiyosi de la Tokio Esperanto-Kooperativo […] estas vortludo kiu ekzistas nur en Esperanto [80]. SUB:ŝarado
2.  
LIN Ŝerco kiu amuzas per eluzo de similsoneco, dusenceco aŭ aliaj vort-apartaĵoj, ekz. LA-STRANGA-BUTIKO ― LAST-RANGA-BUTIKO [81]: la aŭtoroj volonte uzas vortludojn – ofte netradukeblajn [82]; plej ofte oni ne povas perfekte traduki vortludojn de unu lingvo al alia Plumamikoj ; plaĉa vortolirlado, rimoj kaj superrimoj foje belaj, trafaj vortludoj, indaj aliteracioj [83].
80. Vikipedio, Vorto-Mozaiko, 2009-12-11
81. R. Schwartz: La stranga butiko, 1931
82. Monato, Nina Korĵenevskaja-Gouriou: Kial lundo ekas sabate?, 2006
83. Monato, Antonio Valén: Ĉu Ertl provizore stilekzercas?, 2005
ĉeĥe:
hra se slovy, slovní hříčka
france:
1. jeu linguistique 2. jeu de mot
germane:
Wortspiel
hispane:
1. juego lingüístico 2. juego de palabras
indonezie:
2. permainan kata
pole:
1. gra słowna 2. gra słów
slovake:
slovná hračka

administraj notoj

baskul~o: Mankas dua fontindiko.
baskul~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.