^*pri ^UV

I.

^*pri

Prepozicio signifanta „koncerne al“, „rilate al“, „teme de“ kaj uzata:

1.

Post verbo, por montri la objekton, okaze de kiu fariĝas la ago: sed pri ŝia fratino, mi povas diri, ke […] [1]; li pensis nur pri la mirinde bela reĝidino [2]; rememorigi pri miaj pekoj [3]; paroli pri multaj aferoj [4]; ĵuri pri ili ^FK ; kredi pri prospero [5]; kredi pri kaprica hazardo [6]; dubi pri la bona volo kaj intenco [7]; dubi pri tia ebleco ^EE ; aspiri pri edziĝo kun ŝi [8]; funebri pri Sara kaj plori pri ŝi [9]; ni devos plu esplori pri la murdo [10]; zorgi pri la pano [11]; trompi iun pri io [12]; kunlabori pri IJK [13]; [li] rakontis al li pri la apero de la pastro [14]; vi aŭdis jam pri la metamorfozo de l' reĝido ^Hamlet ; memori pri mezuro en laboro kaj plezuro ^PrV . je, pro

2.

Post adjektivo, por montri la kaŭzon aŭ okazon de la sento aŭ animstato: mi estas kontenta pri ĉaro da […] [15]; [li] esprimis sin tre kontenta pri sia laboro [16]; mi estas malkontenta pri tia indiferenteco [17]; mi estas certa pri tio, kion mi diras [18]; la malnova jaro nun forpasis, mi ankaŭ estis tre ĝoja pri tio [19]; konscia pri la problemo [20]; konscia pri la danĝero [21]; pri havo najbara oni estas malavara ^PrV . pro, de

3.

Post substantivo, por montri la temon koncernatan de la ideo: profesoro pri matematika logiko [22]; la problemo pri la rilatoj inter ŝtato kaj eklezio [23]; raporto pri la lando [24]; la demando pri lingvo internacia ^EE ; la deklaracio pri homaj rajtoj eldonita en 1948 [25]; komisiono pri mediprotektado [26]; atesto pri la naskiĝo [27]; popola rajto pri memdecido [28]; traktato pri amikeco inter du ŝtatoj [29]; neplenumita sopiro pri amo [30]; la internacia traktato pri protekto de intelektaj propraĵoj [31]; la ideo pri internacia kultura interŝanĝo ekestis en 1997 en la urbo Brno [32]; la ideo pri nacieco facile povas tiel etendiĝi, ke ĝi fariĝos afektaĵo [33]; la legendo pri la belulino Zobeido ^FK ; mi havis la senton pri io falanta; pri la lupo rakonto kaj la lupo renkonte ^PrV ; la modo pri tio pasis jam de longe. al, de

1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 23
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 17:18
4. La Nova Testamento, Luko 11:53
5. Stefan Maul: Ekscita jaro, Monato, 2003/12, p. 5
6. Stefan Maul: Koincido, Monato, 2004/11, p. 4
7. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XI
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 23:2
10. Johán Valano: Ĉu ni kunvenis vane?, 9
11. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. kroniko 23:29
12. Henri Vallienne: Kastelo de Prelongo, Ĉapitro Deka
13. La Ondo de Esperanto, 2003, № 12 (110)
14. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro X
15. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Turgardisto Ole
16. Garbhan MacAoidh: Pinte!, Monato, 2003/12, p. 16
17. last: Fajra afero, Monato, 2006/10, p. 13
18. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro XII
19. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Historio de la jaro
20. HORI Jasuo/pg: Rubo-ruzo, Monato, 2000/11, p. 14
21. Bardhyl Selimi: Tragedio en Gerdec, Monato, 2008/06, p. 10
22. Bardhyl Selimi: Vojaĝimpresoj, somero 2000, Monato, 2001/01, p. 26
23. Armando Zecchin: Ŝtato, eklezio kaj ideologia laikeco, Monato, 2006/06, p. 19
24. Stefan Maul: Bojkoto?, Monato, 2008/05, p. 5
25. Stefan Maul: Kulturo de milito, Monato, 2000/06, p. 5
26. Marko Naoki Lins: Plurlingvismo valoras siajn kostojn, Monato, 2004/11, p. 23
27. Alexander Gofen: Obamenaĵo, aŭ haladzo de socialisma aventurismo, Monato, 2009/06, p. 10
28. Bardhyl Selimi: Historia vizito, Monato, 2007/08, p. 9
29. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XI
30. Ulrich Matthias: Fajron sentas mi interne, IV
31. Paweł Fischer-Kotowski: Reage al ACTA, Monato, 2012/04, p. 7
32. Evgeni Georgiev: Onto-ponto, Monato, 2000/05, p. 11
33. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Io

afrikanse:

oor

albane:

për

amhare:

ስለ

arabe:

حول

armene:

մոտ

azerbajĝane:

haqqında

beloruse:

аб, аба, пра, наконт

bengale:

সম্পর্কে

birme:

အကွောငျး

bosne:

oko

ĉeĥe:

o

ĉine:

关于 [guānyú], 關於 [guānyú], 对于 [duìyú], 對於 [duìyú]

dane:

om

estone:

umbes

eŭske:

buruz

filipine:

tungkol sa

france:

au sujet de, à propos de, sur(au sujet de)

galege:

sobre

germane:

1. über, an

guĝarate:

વિશે

haitie:

sou

haŭse:

game da

hinde:

के बारे में

hispane:

sobre (respecto de), relativo a

hungare:

-ról (képes helyhatározó), -ről (képes helyhatározó), -tilletően

igbe:

banyere

indonezie:

tentang (prep.)

irlande:

faoi

islande:

um

japane:

約 [やく]

jave:

babagan

jide:

וועגן

jorube:

nipa

kanare:

ಬಗ್ಗೆ

kartvele:

შესახებ

kazaĥe:

туралы

kimre:

tua

kirgize:

жөнүндө

kmere:

អំពី

koree:

에 대한

korsike:

circa

kose:

malunga

kroate:

oko

kurde:

ji dor

latine:

de

latve:

par

laŭe:

ກ່ຽວກັບ

litove:

apie

makedone:

за

malagase:

ny

malaje:

mengenai

malajalame:

കുറിച്ച്

malte:

dwar

maorie:

e pā ana ki

marate:

बद्दल

monge:

txog

mongole:

тухай

nederlande:

over, aangaande, betreffende

nepale:

बारेमा

njanĝe:

za

okcidentfrise:

oer

panĝabe:

ਬਾਰੇ

paŝtue:

په اړه

pole:

o

portugale:

sobre (a respeito de), a respeito de, acerca de, quanto a, de (a respeito de), em (a respeito de), com (a respeito de)

ruande:

hafi

ruse:

о, об, про, насчёт

samoe:

e uiga i

sinde:

جي باري ۾

sinhale:

ගැන

skotgaele:

mu dheidhinn

slovene:

o

somale:

ku saabsan

ŝone:

pamusoro

sote:

ka

sunde:

kira-kira

svahile:

kuhusu

taĝike:

дар бораи

taje:

เกี่ยวกับ

tamile:

பற்றி

tatare:

турында

telugue:

గురించి

ukraine:

про це

urdue:

کے بارے میں

uzbeke:

atrofida

vjetname:

về

volapuke:

dö

zulue:

mayelana

II.

Radiko kun la senco „pri“:

pria

Tiutema, koncernanta tion aŭ tiun: la registaro ne volas publikigi ĉiujn priajn informojn [34]; oni kolektis centojn da tiuj insektoj kaj ja trovis la viruson en kelkaj el ili, laŭ pria noto publikigita de la „Fondaĵo de Oswaldo Cruz“ [35]; por ĉiu lingvo la „dioj“ kreis historion kaj literaturon: Brita Biblioteko kreis prian kaj nepre vizitendan ekspozicion [36]. koncerna, pritema

34. Diversaj aŭtoroj: Kontakto 2011-2019, Mortpuno – Falas la nombro de la ekzekutoj
35. Juan Carlos Montero Medina: Kuloj kaj malsanuloj, Monato, 2016/10, p. 17
36. Monato, Jakvo Schram: Ekspozicio, kiu prenis je la gorĝo, 2012

beloruse:

датычны, зьвязаны (напр. з тэмай), адпаведны

pole:

w temacie, w związku z

ruse:

по данной теме, в этой связи

prii ^PAG

(tr)

Esti pria; koncerni: la afero ne prias min [37].

37. Kálmán Kalocsay: Waringhien Gaston: Plena Analiza Gramatiko de Esperanto, §399

beloruse:

датычыць, датычыцца

pole:

dotyczyć, odnosić się

ruse:

касаться, относиться

III.

Prefikso signifanta:

1.

Ke temas pri la temo indikita de la radiko (precipe ĉe adjektivoj): prilingva artikolo [38]; primora komedio; primoraj maksimoj [39].

2.

Ke iun el la nerektaj komplementoj de verbo oni faras ties objekto (tiun el la komplementoj, kiu indikas koncernaton, do tiun aŭ tion, kion la ago celas aŭ koncernas):

a)

Regule, kiam oni faras el komplemento, enkondukata per la propozicio „pri“, rektan objekton: veti pri io → priveti ion; plori pri iu → priplori iun; kanti kanton pri iu → prikanti heroon [40]; dubi pri io → pridubi ion; prizorgi, prirespondi ion (zorgi, respondi je la bezonoj pri io); tiu kampo […] estos konsekrita al la Eternulo, kiel kampo priĵurita (forĵurita, ĵure oferdonita) [41].

b)

Pli ĝenerale, kiam temas pri alia nerekta komplemento trafata de la ago; netransitiva verbo iĝas transitiva, ĉe verbo transitiva okazas komuto de la komplementoj: pripagi; priservi; priŝteli; priservi iun (kp ŝteli monujon); prifajfi aktoron.

3.

Ke la intenso kaj precipe la amplekso de la ago estas grandaj kaj ĉiuflankaj, ke ili koncernas la tuton de la koncerna objekto:

a)

(malofte) Sen ŝanĝo de la objekto: David prikalkulis la popolon [42]; prijuĝi ion (kritiki); pritrakti ion (raporti pri); pritranĉi (tondi) vinberbranĉon [43]; ŝi ne prikalkulis sian agon (ne konsideris la konsekvencojn aŭ eblojn) ^Marta ; la pastro pririgardu (esplorekzamenu) la infektaĵon kaj deklaru, ke ĝi estas malpura [44]; li ilin bone prifrapu (mallaŭdu) per la plumo [45].

b)

Kun la ŝanĝo de la objekto, kiel ĉe pri-²: priparoli demandon (paroli pri la demando kaj tuŝi ties diversajn aspektojn); prisilenti temon (nenion ajn diri pri ĝi); priskribi pejzaĝon (iom detale, pli ol mencii; kp skribi leteron); pripensi; primediti ^Ifigenio ; prifriponi la popolon [46]; prilabori teron; prifalĉi kampon ^PV (kp falĉi grenon); priplanti [47] ĝardenon (kp planti rozujon); priĵeti iun per ŝtonoj [48] (kp ĵeti ŝtonojn); prikonstrui monton [49] (kp konstrui domon); prirabi la vojaĝantojn [50] (kp rabi brutojn); priserĉi homon [51] (kp serĉi ies monon); prisemi kampon [52] (kp semi hordeon); mi ordonos al la lokustoj primanĝi la teron [53] (kp manĝi rikoltojn); li pritondis sian kapon (kp tondi harojn); Ĉiun nokton mi priverŝas mian liton ⫽ Per miaj larmoj mi malsekigas mian kuŝejon [54]; fajra kolono prilumis al ili la vojon [55];

Rim.: Oni vidas per tiuj lastaj ekzemploj, ke la senco de pri kelkfoje similas, sed tamen ne egalvaloras tiun de ig. Prilumi povas nur io, kio estas mem lumanta; ekz-e „la lampo prilumis la ĉambron“, sed „mi lumigas la ĉambron per lampo“ ĉar mi ne lumas pri io, sed igas ion lumi pri io.

38. André Cherpillod: Subskribonte promesi, Monato, 2000/04, p. 4
39. La Ondo de Esperanto, 2001, №6
40. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Ligo de amikeco
41. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 27:21.
42. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Samuel 18:1
43. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 25:11
44. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 13:3
45. N. V. Gogol, trad. L. L. Zamenhof: La Revizoro, Akto kvara
46. N. V. Gogol, trad. L. L. Zamenhof: La Revizoro, Akto kvara
47. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeĥezkel 36:36
48. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 21:13
49. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 16:24
50. N. V. Gogol, trad. L. L. Zamenhof: La Revizoro, Akto dua
51. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Obadja 1:6
52. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 47:24
53. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Kroniko 7:13
54. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 6:6
55. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Neĥemja 9:12

germane:

 be- ~falĉi: abmähen. ~ĵeti: bewerfen. beleuchten, bescheinen.

hungare:

~falĉi: lekaszál. ~ĵeti: megdob. ~tondi: megnyír.

pole:

 o-, ob- ~falĉi: skosić, wykosić. ~ĵeti: obrzucić, zasypać.

ruse:

 о-, об- ~mora komedio: комедия нравов. ~ĵeti: закидать.