*rapid/a PV

*rapida

1.
En nur mallonga tempo pasanta grandan distancon, faranta grandan laboron, progresanta multe kc: rapida, kiel la fulmo [1]; pli rapidaj ili estis ol agloj [2]; pli rapidaj ol leopardoj [3]; rapidaj senditoj [4]; [jen] fluis rapida rivero [5]; la veturado estis rapida kiel vento [6]; la flugado estis senteble malpli rapida ol ordinare [7]; tio estas komika birdo, ĝi faras rapidan frapon per la flugiloj, poste ĝi tenas ilin etenditaj senmove kaj tamen rapide flugas [8]; sagrapida ĉevalo [9]; en rapida trotado ili rajdis laŭ vojo [10]; parolado rapida, vigla kaj eleganta Marta ; pli rapida fariĝis ŝia spirado IK ; tro rapida riĉiĝo diablon ĝojigas PrV ; tro rapida laboro, tro malgranda valoro PrV ; tro rapida edziĝo ― porĉiama kateniĝo (decidita post jam mallonga tempo de konatiĝo) PrV ; tro rapida akcelo ne kondukas al celo PrV .
2.
Plenumata aŭ okazanta en mallonga tempo: per rapida gesto ŝi montris la ĝardenon IK ; per rapida movo la princo sidiĝis sur la benkon IK ; mi devas […] fari rapidan decidon! [11]; tiu ekkrio, kiu elsaltis el ŝia buŝo, estis rapida, obtuza, sed korŝiranta Marta ; per rapida abrupta voĉo [12]; li ĵetis rapidan ĉirkaŭrigardon sur la malriĉajn vestojn de la juna virino Marta ; ŝi faris al sia edzo rapidajn signojn BdV ; subite eksonis rapidaj paŝoj [13]; rapidaj batoj [14]. VD:neatendita, subita, tuja
afrikanse:
 vinnig
albane:
 shpejtë
amhare:
 ፈጣን
angle:
 fast, quick, rapid
arabe:
 بسرعة
armene:
 արագ
azerbajĝane:
 tez
beloruse:
 хуткі, шпаркі, борзды
bengale:
 দ্রুত
birme:
 လျင်မြန်စွာ
bosne:
 brzo
ĉeĥe:
 chvatný, rychlý, velmi rychlý
dane:
 hurtigt
estone:
 kiire
eŭske:
 azkarra
filipine:
 mabilis
france:
 rapide
galege:
 rápido
germane:
1. schnell 2. schnell, rasch
guĝarate:
 ઝડપી
haitie:
 vit
haŭse:
 sauri
hinde:
 तेजी
hispane:
 rápido, -a, veloz
hungare:
 gyors, sebes
igbe:
 ngwa-ngwa
indonezie:
 cepat
irlande:
 tapa
islande:
 hratt
japane:
 速い
jave:
 cepet
jide:
 פעסט
jorube:
 sare
kanare:
 ವೇಗವಾಗಿ
kartvele:
 სწრაფი
kazaĥe:
 жылдам
kimre:
 cyflym
kirgize:
 орозо
kmere:
 មានល្បឿនលឿន
koree:
 빠른
korsike:
 viloci
kose:
 ngokukhawuleza
kroate:
 brzo
kurde:
 
latine:
 ieiunium
latve:
 ātrs
laŭe:
 ໄວ
litove:
 greitai
makedone:
 брзо
malagase:
 fifadian-kanina
malaje:
 cepat
malajalame:
 ഉപവാസം
malte:
 malajr
maorie:
 nohopuku
marate:
 जलद
monge:
 ceev ceev
mongole:
 хурдан
nederlande:
 snel, vlug
nepale:
 छिटो
njanĝe:
 zolimba
okcidentfrise:
 gau
panĝabe:
 ਫਾਸਟ
paŝtue:
 روژه
pole:
 prędki, szybki
portugale:
2. rápido
ruande:
 byihuse
ruse:
 быстрый, скорый
samoe:
 anapogi
sinde:
 روزو
sinhale:
 වේගයෙන්
skotgaele:
 luath
slovake:
 náhlivý, veľmi rýchly
slovene:
 hitro
somale:
 dhakhso u
ŝone:
 kutsanya
sote:
 ka tieo
sunde:
 gancang
svahile:
 haraka
svede:
 snabb, rask 1. snabb
taĝike:
 зуд
taje:
 อย่างรวดเร็ว
tamile:
 வேகமாக
tatare:
 тиз
telugue:
 ఫాస్ట్
tibete:
 མགྱོགས་པོ་
ukraine:
 швидко
urdue:
 تیزی سے
uzbeke:
 tez
vjetname:
 nhanh chóng
zulue:
 bambelela

rapide

En rapida maniero: rapide savu vin tien [15]; rapide ŝi elverŝis el sia kruĉo en la trinkujon, kaj kuris denove al la puto [16]; kiamaniere vi tiel rapide trovis [ĝin] [17]? nia literaturo kreskas tiel senhalte kaj rapide, ke multaj malgrandaj nacioj jam nun povas nin envii [18]; rapide iras la vortoj, sed ne rapide la faroj PrV ; bona famo sin trenas testude, malbona kuras rapide PrV ; pensrapide, cervrapide (vd rapidega) Rob ; kiu donas rapide, donas duoble PrV .
15. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 19:22
16. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 24:20
17. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 27:20
18. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvara Kongreso Esperantista en Dresden en la 17a de aŭgusto 1908
germane:
 schnell, rasch
hispane:
 rápidamente, velozmente, aprisa
nederlande:
 snel
ukraine:
 швидко, скоро, хутко

rapido

1.
Rapideco: sen rapido, sed ankaŭ sen senordo, sin starigis […] la kvarvicaj kolonoj de la egiptaj lancistoj kaj hakilistoj [19]; la mono forfluis kiel akvo inter fingroj […] kun tia rapido ili baldaŭ povos esti tute skrapitaj HsT ; li scios eligi de ili ĉiujn sekretojn […] sed gardeme, por per rapido ne veki suspektojn QuV ; la lingvo helpa de la homaro devas esti por ĉiuj facila, ― rapido, logiko devas regi ĝian fundamenton VivZam .
2.
FIZ Fizika grando, esprimanta la rilaton inter la longo trairata de punkto aŭ korpo kaj la daŭro de tiu trairado: la rapido de la sono, de la lumo; la rapido de moviĝanta punkto egalas al la unua derivaĵo de ĝia pozicio rilate al tempo; la dimensioj de rapido estas `LT^-1`; aŭtoj preterveturas min rapide, ili povas atingi 90-kilometran rapidon LGA ; ĉiuj rajdis for en longa vico, ire aŭ trote, sed baldaŭ ili forgesis la ordonojn pri modera rapido, pli kaj pli instigante siajn ĉevalojn ili galope flugis antaŭen InfanTorent2 . VD:metro en sekundo
Rim.: La rapido „30km/h“ esprimiĝas per la frazo „ (po) 30 kilometroj(n) hore“ aŭ „(po) 30 kilometroj(n) en horo“ aŭ „(po) 30 kilometroj(n) por horo“ aŭ „(po) 30 kilometroj(n) je horo“. La Akademio malkonsilas la uzadon de la prepozicio po, por esprimi la rilaton indikitan per la frakci-streko (ne *30 kilometroj(n) po hore*).
afrikanse:
 spoed
albane:
 shpejtësi
amhare:
 ፍጥነት
angle:
 velocity
arabe:
 السرعة
armene:
 արագություն
azerbajĝane:
 sürət
beloruse:
 хуткасьць
bengale:
 গতি
birme:
 အရှိန်
bosne:
 brzina
ĉeĥe:
 rychlost
dane:
 hastighed
estone:
 kiirus
eŭske:
 abiadura
filipine:
 bilis
france:
2. célérité (phys.), vitesse (grandeur physique)
galege:
 velocidade
germane:
1. Schnelligkeit, Eile 2. Geschwindigkeit
guĝarate:
 ઝડપ
haitie:
 vitès
haŭse:
 gudun
hinde:
 गति
hispane:
2. Rapidez (magnitud física)
hungare:
2. sebesség
igbe:
 ọsọ
irlande:
 luas
islande:
 hraða
japane:
 スピード
jave:
 kacepetan
jide:
 גיכקייַט
jorube:
 iyara
kanare:
 ವೇಗ
kartvele:
 სიჩქარე
kazaĥe:
 жылдамдық
kimre:
 cyflymder
kirgize:
 ылдамдык
kmere:
 ល្បឿន
koree:
 속도
korsike:
 vilucitati
kose:
 isantya
kroate:
 brzina
kurde:
 zûbûnî
latine:
 celeritate
latve:
 ātrums
laŭe:
 ຄວາມໄວ
litove:
 greitis
makedone:
 брзина
malagase:
 hafainganam-pandeha
malaje:
 kelajuan
malajalame:
 വേഗം
malte:
 veloċità
maorie:
 tere
marate:
 गती
monge:
 ceev
mongole:
 хурд
nederlande:
2. snelheid
nepale:
 गति
njanĝe:
 liwiro
okcidentfrise:
 faasje
panĝabe:
 ਦੀ ਗਤੀ
paŝtue:
 سرعت
pole:
 prędkość
ruande:
 umuvuduko
rumane:
 viteză
ruse:
 скорость
samoe:
 saosaoa
sinde:
 رفتار
sinhale:
 වේගය
skotgaele:
 luaths
slovake:
 rýchlosť
slovene:
 hitrost
somale:
 xawaaraha
ŝone:
 havukavu
sote:
 lebelo
sunde:
 kagancangan
svahile:
 kasi
taĝike:
 суръат
taje:
 ความเร็ว
tamile:
 வேக
tatare:
 тизлек
telugue:
 వేగం
ukraine:
 швидкість
urdue:
 رفتار
uzbeke:
 tezlik
vjetname:
 tốc độ
zulue:
 isivinini

rapidi

(ntr)
Peni por iri ien aŭ por iel ajn agi en mallonga tempo: ŝi […] rapidis reveni [20]; ŝi rapidis transkuri la straton [21]; Abraham rapidis en la tendon al Sara [22]; infanoj […] rapidas el la lernejo [23]; [ili] kuris kaj rapidis tien kaj reen VojaĝImp ; starinte kelkajn minutojn en pensoj [li] vekiĝis kaj rapidis for BdV ; mi devas senprokraste forrapidi, nia afero estas eksterordinare urĝa Iŝtar ; ni rapidos trankviligi tiujn ĉi sinjorojn EE ; mi rapidas respondi la demandon RdE ; kun konfido neniam rapidu PrV ; rapidi por fini sian taskon; ne rapidu koleri [24]; rapidu malrapide PrV . SUB:galopi, hasti, kuri, urĝiĝi
afrikanse:
 haastig
albane:
 nxitim
amhare:
 ፍጠን
angle:
 be fast, hurry
arabe:
 عجل
armene:
 շտապել
azerbajĝane:
 tələsmək
beloruse:
 сьпяшацца
bengale:
 ত্বরা
birme:
 အလျင်စလို
bosne:
 požuri
ĉeĥe:
 mít naspěch, pospíchat, spěchat, spěchat
dane:
 skynde
estone:
 kiirustama
eŭske:
 presarik
filipine:
 magmadali
france:
 se dépêcher, se hâter, se presser
galege:
 acelerar
germane:
 eilen, sich beeilen, stürmen (eilen), rennen (eilen), schnellen, rasen for~i: forteilen, sich eilig entfernen. eile mit Weile.
guĝarate:
 ઉતાવળ કરવી
haitie:
 prese
haŭse:
 hanzarta
hinde:
 जल्दी करो
hispane:
 apresurarse, darse prisa, apurarse (americanismo)
hungare:
 siet
igbe:
 ọsọ ọsọ
islande:
 drífa
japane:
 急ぐ
jave:
 cepet-cepet
jide:
 ייַלן
jorube:
 nsoro
kanare:
 ಯದ್ವಾತದ್ವಾ
kartvele:
 იჩქარეთ
kazaĥe:
 асығу
kimre:
 frys
kirgize:
 шашуу
kmere:
 ប្រញាប់
koree:
 서둘러
korsike:
 fala
kose:
 khawuleza
kroate:
 požuriti
kurde:
 lezdan
latine:
 festinate
latve:
 steigā
laŭe:
 ໄດ້
litove:
 skubėti
makedone:
 брза
malagase:
 faingana
malaje:
 terburu-buru
malajalame:
 ധൃതികൂട്ടുക
maorie:
 hohoro
marate:
 धांदल
mongole:
 яарах
nederlande:
 zich haasten, opschieten
nepale:
 हतार
njanĝe:
 kufulumira
panĝabe:
 ਛੇਤੀ ਖਿਝ
paŝtue:
 بيړه
pole:
 spieszyć się
ruande:
 ihute
rumane:
 a grăbi
ruse:
 спешить, торопиться
samoe:
 tili
sinde:
 جلدي
sinhale:
 කඩිමුඩියේ
skotgaele:
 greasadh
slovake:
 náhliť sa domov
slovene:
 pohiti
somale:
 degdegay
ŝone:
 kurumidza
sote:
 potlaka
sunde:
 rurusuhan
svahile:
 haraka
taĝike:
 шитоб
taje:
 รีบ
tamile:
 அவசரம்
tatare:
 ашык
telugue:
 అత్యవసరము
tibete:
 མགྱོགས་པོ་ཤོག་
ukraine:
 поспішати
urdue:
 جلدی
uzbeke:
 shoshilmoq
vjetname:
 nhanh
zulue:
 shesha

rapideco

Eco de iu aŭ io rapida: skribadi kun la rapideco de la pensado FK ; atendu min tie ĉi! ― diris Marion kun maltrankvila rapideco ; du kaleŝoj kun furioza rapideco pretergalopis [25]; kiel ŝoviĝado de limako en komparo kun la rapideco de la radio de lumo [26]; ni […] konas ja preskaŭ ĉiuj la rapidecon de la vaporforta veturado, ni elprovis ĝin aŭ sur fervojo, aŭ sur ŝipo sur la maro [27]; la afero konsistas ne en rapideco, sed en certeco EE ; mi en rapideco decidis Hamlet .
angle:
 speed
beloruse:
 хуткасьць
ĉeĥe:
 rychlost
france:
 rapidité
germane:
 Eile, Schnelligkeit
hispane:
 rapidez (característica), velocidad
hungare:
 gyorsaság
indonezie:
 kecepatan
nederlande:
 snelheid
pole:
 szybkość
rumane:
 rapiditate, viteză
ruse:
 скорость, быстрота
slovake:
 rýchlosť
ukraine:
 швидкість, поспіх

rapidigi, plirapidigi

(tr)
Igi rapida, peli, akceli: [ili] pli rapidigis la paŝojn por pli frue atingi la celon [28]; mi komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj rapidigi l' aferon DL ; la impresoj de la Bulonja kongreso nur rapidigis nian decidon publikigi nian Deklaracion [29]; ŝi batalis kontraŭ […] sia koro, penante kvietigi ĝian rapidigitan frapadon Marta ; plirapidigi la marŝon [30].
angle:
 speed up
beloruse:
 паскорыць
ĉeĥe:
 popohnat, zrychlit
france:
 accélérer (tr.), hâter
germane:
 beschleunigen, antreiben
hispane:
 apresurar, dar velocidad, apurar (americanismo)
hungare:
 felgyorsít, meggyorsít
indonezie:
 mempercepat
nederlande:
 versnellen (tr.)
pole:
 przyspieszać
ruse:
 ускорить, ускорять
slovake:
 zrýchliť
ukraine:
 пришвидшувати, прискорювати, квапити, підганяти

rapidiĝi

(ntr)
Iĝi rapida, agi en pli kaj pli mallonga tempo: ŝi sentas, ke ŝia koro rapidiĝas [31]; ŝia pulso viviĝis, ŝia spiro aktiviĝis kaj rapidiĝis ChL ; mi pli rapidiĝis eliri ol eniri Rob ; oni ordinare ne tiel rapidiĝas, dume tie ĉi ŝajnis plej grave en plej mallonga tempo trakuri VojaĝImp ; samtempe, kun la plirapidiĝo, la voĉo plifortiĝos, kio kontribuos al kreo de ekscito Ret ; la gravita rapidiĝo VaK .
beloruse:
 паскарацца
france:
 s'accélérer
germane:
 sich beschleunigen
hispane:
 acelerarse, hacerse más y más rápido
nederlande:
 versnellen (intr.)

rapidumo

TEK Ĉiu el la diversaj reĝimoj de de plurapida (kaj/aŭ plurdirekta) transmisiilo: pasi de la dua al la tria rapidumo; li bezonis nek iam ajn tuŝi la levilon por la rapidumoj, nek iel precize direkti sian taksion [32]; suprenirante, luktegi kun rapidumaro kaj gaspedalo por melki ĝis plejlasta povero […] muĝantan motoron [33]; la bremsosistemo funkcius nur depende de regilo fiksita per tri sekurpecoj tiamaniere ligitaj al la rapidumstango ke ĉiufoje kiam oni metas tiun sur retroiran pozicion, unu el la eroj malkroĉiĝas ChB .
angle:
 reag
beloruse:
 перадача (трансмісіі)
ĉeĥe:
 převod, rychlostní stupeň (auta)
france:
 rapport (de boîte de vitesse), vitesse (rapport)
germane:
 Gang
hispane:
 velocidad (de motor)
hungare:
 sebességfokozat
indonezie:
 gigi (motor)
nederlande:
 versnelling, verzet
pole:
 bieg (pojazd)
rumane:
 viteză
ruse:
 передача (трансмиссии)
slovake:
 rýchlostný stupeň
ukraine:
 швидкість, ступінь передачі

malrapida

Bezonanta longan tempon por sia agado: [ŝi] ĉiuminute elrigardadis tra la fenestro kaj malbenadis la neelporteble malrapidan, laŭ ŝia opinio, iradon de la vagonaro FK ; oni aŭdis malrapidajn, egalajn paŝojn IK ; [ŝi] ĵetis malrapidan rigardon en la tutan ĉambron kaj poste, farinte kelke da paŝoj, sidiĝis sur la kanapeto Marta ; la Sinjoro ne malrapidas pri la promeso, kiel iuj malrapidecon kalkulas, sed paciencas al vi [34]. VD:testude
34. La Nova Testamento, II. Petro 3:9
afrikanse:
 stadig
albane:
 i ngadalshëm
amhare:
 ቀርፋፋ
angle:
 slow
arabe:
 بطيئة
armene:
 դանդաղ
azerbajĝane:
 yavaş
bengale:
 ধীর
birme:
 နှေးသော
bosne:
 spor
ĉeĥe:
 pomalý
dane:
 langsom
estone:
 aeglane
eŭske:
 motela
filipine:
 mabagal
france:
 lent
galege:
 lento
germane:
 langsam
guĝarate:
 ધીમી
haitie:
 dousman
haŭse:
 jinkirin
hinde:
 धीमी
igbe:
 ngwa
indonezie:
 lama, lambat, pelan
irlande:
 mall
islande:
 hægur
japane:
 遅い
jave:
 alon
jide:
 פּאַמעלעך
jorube:
 o lọra
kanare:
 ನಿಧಾನ
kartvele:
 ნელი
kazaĥe:
 баяу
kimre:
 araf
kirgize:
 жай
kmere:
 យឺត
koree:
 느린
korsike:
 lentu
kose:
 olucothayo
kroate:
 spor
kurde:
 hêdî
latine:
 tardus
latve:
 lēni
laŭe:
 ຊ້າ
litove:
 lėtai
makedone:
 бавен
malagase:
 miadana
malaje:
 perlahan
malajalame:
 സ്ലോ
malte:
 bil-mod
maorie:
 puhoi
marate:
 मंद
monge:
 qeeb
mongole:
 удаан
nepale:
 ढिलो
njanĝe:
 wosakwiya
okcidentfrise:
 stadich
panĝabe:
 ਹੌਲੀ
paŝtue:
 ورو
ruande:
 gahoro
samoe:
 telegese
sinde:
 آهستي
sinhale:
 මන්දගාමී
skotgaele:
 slaodach
slovake:
 pomalý
slovene:
 počasen
somale:
 gaabis ah
ŝone:
 nonoka
sote:
 ea liehang
sunde:
 alon
svahile:
 polepole
taĝike:
 оҳиста
taje:
 ช้า
tamile:
 மெதுவாக
tatare:
 әкрен
telugue:
 నెమ్మదిగా
tibete:
 ག་ལེ་
ukraine:
 повільно
urdue:
 سست
uzbeke:
 sekin
vjetname:
 chậm
zulue:
 wephuza

malrapidi

(ntr)
Agi malvigle, malintense, laŭ trankvila takto: la vagonaro malrapidas, eĉ haltas tempon [35]; ne malrapidu, ne restas tempo BdV ! ĉar li malrapidis, tial la viroj kaptis lian manon [36]; ili ne malrapidante disiris FK . SUB:lami2
35. Raymond Schwartz: La Stranga Butiko, Vagonrestoracio
36. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 19:16
angle:
 slow down
france:
 être lent, trainer (être lent)
germane:
 schleichen (langsam)
ukraine:
 рухатися повільно, баритися

rapidega, flugrapida, ventrapida, fulmrapida, sagrapida

Tre rapida: ĉiu fordonis sin al sia kurado, kiel ĉevalo, kiu flugrapide kuras en la batalon [37]; la kozako sur sia malgranda ĉevalo galopis rapidege sur la ebenaĵo [38]; sur sia sagrapida ĉevalo li galopis super la velure verdaj herbejoj [39]; la cerbo de Karlo laboras fulmrapide kaj en ekscito LGA ; ili ambaŭ ekspiris kaj ventrapide komencis revivigi la ekscitajn detalojn LGA ; kiel dronanto en fulmrapidaj bildoj rememoras sian tutan vivon, tiel li rememoris Ligian [40]; Popov fulmrapide tralegis la rezolucion, traglutante nelegeblajn lokojn Metrop ; la oratoro devas fulmrapide decidiĝi ĉu kapti tiun novan ideon por la fino de sia parolado kaj rezigni pri la preparita fino Ret ; Martina!“, mi pensas fulmrapide [41].
37. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeremia 8:6
38. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Ĝardeno de la paradizo
39. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Ŝtono de la saĝuloj
40. H. Sienkewicz, trad. L. Zamenhof: Quo vadis?, 1933
41. U. Matthias: Fajron sentas mi interne, 1990
france:
 foudroyant (très rapide)
germane:
fulm~e tralegi: überfliegen (Text).  blitzschnell, pfeilschnell, in Windeseile, rasend schnell, wie im Fluge
nederlande:
 bliksemsnel
pole:
 błyskawiczny

lumrapido, lumrapideco

AST Praktika mezurunuo egala al la rapideco de la lumo en vakuo (299 792 km/s): kvazaŭ je 30-obla lumrapideco, kio fizike ne eblas [42]; lumrapida vojaĝo tra interretaj vojoj [43].
angle:
 velocity of light
beloruse:
 хуткасьць сьвятла
ĉeĥe:
 rychlost světla
france:
 vitesse de la lumiére
germane:
 Lichtgeschwindigkeit
itale:
 velocitá della luce
nederlande:
 lichtsnelheid
pole:
 prędkość światła
portugale:
 velocidade da luz
rumane:
 viteza luminii
slovake:
 rýchlosť svetla
turke:
 ışık hızı
ukraine:
 швидкість світла

administraj notoj

~eco: Mankas verkindiko en fonto.