*reg/i PV

*regi

1.
(tr)
Efektive estri, direkti, obeigi: regi ĉevalon; regi sian ekscitonB ; ne plu povi sin regiB ; malfacile regi la situacion; super ni regas ia neŝanĝebla fataloZ ; mono mondon regas PrV .
a)
Direkti la aferojn de la ŝtato.
b)
Direkti kaj estri iun entreprenon: bone regi sian hejmon; tri trustoj regas la diversajn industriojn de la tuta lando. VD:gvidi, konduki, mastri
c)
GRA Havi kiel dependaĵon: transitiva verbo regas objekton.
d)
(pri sento) Ekposedi, plenigi la animon de iu: malespero, granda fiero, furioza kolero ekregis lian koronB .
VD:dikti, irigi, mano, premi
2.
(ntr)
(figure) Iom daŭre kaj vaste estadi, manifestiĝi, influi, efiki: regas silento, ordo, bruo, malkvieto, norda vento, ventego, malvarmo, mallumo, noktoZ ; regas paco, plena harmonio, profunda mizero, krizo, senlaboreco, sento de reciproka fremdecoZ ; regas gaja humoro, vigla babilado; sur la vizaĝo regis fiera trankviloB ; en la urbo regas vigla trafiko; maltoleremo kaj trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo; en tiu rilato regas inter la publiko tute erara opinio; tiu scienco okupas nun regantan pozicion.
afrikanse:
regeer
albane:
qeverisur
amhare:
አስተዳድር
angle:
govern, rule 1. control
arabe:
الحكم
armene:
կառավարել
azerbajĝane:
idarə
beloruse:
1. кіраваць, кантраляваць, падпарадкаваць 2. панаваць 1.a кіраваць (дзяржавай) 1.b кіраваць (гаспадаркай, прадпрыемствам і да г.п.) 1.d валодаць, панаваць, авалодаць, апанаваць
bengale:
শাসন করা
birme:
အုပ်ချုပ်
ĉeĥe:
ovládat, panovat, vládnout, řídit
dane:
regere
estone:
reguleerima
eŭske:
gobernatzeko
filipine:
namamahala sa
france:
diriger, gouverner, régir, régner, réguler
galege:
gobernar
germane:
herrschen 1. beherrschen 1.a regieren 1.d beherrschen
guĝarate:
સંચાલન
haŭse:
mallaki
hinde:
शासन
hispane:
dominar, controlar
hungare:
1. ural 2. honol, uralkodik, dominál 1.a uralkodik 1.b irányít, vezet 1.d ural
irlande:
rialaíonn
islande:
stjórna
japane:
支配する
jave:
mrentah
jide:
רעגירן
jorube:
akoso
kanare:
ಆಡಳಿತ
kartvele:
არეგულირებს
kazaĥe:
басқару
kimre:
llywodraethu
kirgize:
башкаруу
kmere:
គ្រប់គ្រង
koree:
적용
korsike:
cuvirnari
kose:
lawula
kroate:
vladati
kurde:
birêvebirin
latine:
regunt
latve:
valdīt
laŭe:
ລັດຖະບານ
litove:
reglamentuoja
makedone:
регулираат
malagase:
hitantana
malaje:
mentadbir
malajalame:
ഭരിക്കുക
malte:
jirregolaw
maorie:
faatere i
marate:
राज्य
mongole:
удирдах
nederlande:
1. beheersen 2. heersen 1.a regeren 1.b besturen 1.d beheersen
nepale:
शासन
okcidentfrise:
bestjoere
panĝabe:
ਰਾਜ
paŝtue:
د حکومت
portugale:
1. governar
ruande:
kuyobora
ruse:
1. властвовать, править, управлять, держать под контролем, держать в руках 2. царить 1.a править, властвовать 1.b управлять 1.d владеть
samoe:
pulea
sinde:
حڪومت
sinhale:
පාලනය
skotgaele:
ùghdarrasach
slovake:
ovládať, panovať, vládnuť
slovene:
urejajo
somale:
xukumaan
ŝone:
tonga
sote:
laolang
sunde:
marentah
svahile:
serikali
taĝike:
танзим
taje:
ควบคุม
tamile:
ஆட்சி
tatare:
идарә итү
telugue:
పాలించే
tokipone:
lawa
ukraine:
управляти
urdue:
حکومت
uzbeke:
boshqarmoq
vjetname:
phối
zulue:
phatha

regado

Agado de tiu, kiu regas: la demokratia regado (reĝimo); (figure) ni donu hodiaŭ plenan regadon al tiu silenta, sed solena kaj profunda sentoZ .
beloruse:
кіраваньне
ĉeĥe:
vláda (činnost), vládnutí
france:
règne, gouvernance
germane:
Herrschaft
hungare:
uralkodás, irányítás
nederlande:
regering (het regeren)
ruse:
правление, управление
slovake:
vláda (činnosť)

*regato

POL Tiu, kiu estas submetata al la regado de iu ŝtato: ĉiu regnano sciu, ke li ... devas obei ... fundamentajn leĝojn de sia lando, kiuj estas egale devigaj por la regantoj kaj regatoj [1].
beloruse:
падданы
ĉeĥe:
ovládaný, poddaný
france:
sujet (pol., d'un état)
germane:
Untertan
hispane:
súbdito
hungare:
alattvaló
nederlande:
onderdaan
ruse:
подданный
slovake:
ovládaný, poddaný

regilo

TEK Aranĝaĵo, per kiu oni regas aparaton: mi serĉis inter la regiloj, ĝis mi trovis la ŝaltilon [2].
ĉeĥe:
ovladač, regulátor
france:
commande (de machine)
slovake:
ovládač, regulátor

registo

Membro de registaro: vi starigu registojn kaj juĝistojn [3]; la registoj uzis la metodon tradician: „divide ut imperes VivZam ; mi atentigas vin pri la granda simpatio, kiun montris al nia afero la registoj de tiu lando [4]; Raŭlo daŭrigis […] sian metion de kampara nobelulo, ne tro rimarkante, ke li estas nur la registo de bieno KPr ; la paco ne longe daŭris, ĉar la novaj registoj […] komencis turmenti kaj tirani la popolon VaK ; ne decas ke registo petu la regotojn esti regataj, se li efektive kapablas helpi Rsp . SUP:gravulo, politikisto
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Ezra 7:25
4. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvina Kongreso Esperantista en Barcelona en la 6a de septembro 1909
germane:
Regierender, Regierungsbeamter

*registaro

POL Tuto de la personoj, kiuj regas ŝtaton: la registaroj de la plej ĉefaj regnoj [5]... VD:kabineto
beloruse:
урад
ĉeĥe:
sbor ministrů, vláda
france:
gouvernement, cabinet (ensemble des ministres, gouvernement)
germane:
Regierung
hispane:
gobierno (grupo de personas)
hungare:
kormány
nederlande:
regering
ruse:
правительство
slovake:
vláda, zbor ministrov
tibete:
དབུས་གཞུང་

memregado, memregeco, memrego

1.
POL La rajto regi sin, fari proprajn decidojn kaj leĝojn pri sia vivo: jen urbo, kie kolektiĝis antaŭ kvincent jaroj la unua parlamento kaj metis fundamenton por tutpopola memregado [6]. VD:aŭtonomeco, sendependeco
2.
TEK La kapablo funkcii sen ekstera regado, aŭtomate: la nuna esplorado male celas daŭran memregecon, kapablon por la roboto konstrui mem planon [7].
3.
PSI=Sinregado kaj ne sole li reakiris la memregadon, sed eĉ li eksentis sin senfine supera, ol ĉio vivanta [8]; mi perdas mian memregadon, freneza kolero donas al mi la forton malfermi la pordon de l' ŝranko, kaj mi batas ŝin per la pugnoj, per la piedoj (...) [9].
Rim.: „Mem“ akcentas aŭtonomecon de agado, maleston de ekstera (mal)helpo; „sin“ akcentas ke la objekto de la ago estas la subjekto. Tial por la signifo psiĥologia pli konvenas „sinregado“, kaj pri la sencoj politika kaj teĥnika, „memregado“. [Sergio Pokrovskij]
6. S. Engholm: Vivo vokas, 1946
7. F. Maurelli: Subakva robotiko (resumo), IKU-2012
8. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, ĉap. 14a.
9. H. García: VanesaMonato
beloruse:
3. самавалоданьне
france:
3. maitrise de soi
hispane:
2. autonomía 3. autocontrol
hungare:
3. önuralom
nederlande:
3. zelfbeheersing
ruse:
1. самоуправление 2. самоуправление 3. самообладание

sinregado, sinrego

PSI Kapablo regi sin, regi siajn emociojn, kaj rezulta trankvilo: sinjoro Pikviko vidigis tiujn perfektan malpanikon kaj sinregon, kiuj estas la nemalhaveblaj akompanantoj de menso grandioza [10]; kuniĝu denove, por ke Satano vin ne tentu pro manko de sinregado [11].
10. Ch. Dickens, tr. W. Auld: La postlasitaj aferoj de la Klubo Pikvika, Ĉap. 4ª.
11. La Nova Testamento, I. Korintanoj 7:5
beloruse:
самавалоданьне
france:
maitrise de soi
hispane:
autocontrol
hungare:
önuralom
nederlande:
zelfbeheersing
ruse:
самообладание

superregi

(tr)
1.
(iu, io) Havi pli da potenco ol: superrega pozicio.
2.
(io) Esti pli grava, pli multnombra ol: tiu principo superregas ĉiujn aliajnB ; ĉion superregas tiu grava cirkonstanco, ke...
angle:
overrule
beloruse:
панаваць, пераважаць, вяршэнстваваць
ĉeĥe:
převládat, uplatňovat nadvládu
france:
dominer, maitriser
germane:
vorherrschen
hispane:
predominar
hungare:
dominál, ural super~a pozicio: domináns helyzet
nederlande:
overheersen
ruse:
преобладать, господствовать, главенствовать
slovake:
ovládať

administraj notoj

~i: Mankas verkindiko en fonto.
~ado: Mankas verkindiko en fonto.
~ato: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~istaro: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
super~i: Mankas verkindiko en fonto.